Các thì học ở cấp hai, lớp nào học thì nào

Hỏi một học sinh cấp hai tiếng Anh có bao nhiêu thì, câu trả lời thường là mười hai. Con số ấy đúng theo cách đếm của sách ngữ pháp, nhưng nó làm nhiều em ôn sai chỗ: dành cả buổi cho tương lai hoàn thành tiếp diễn, trong khi đề kiểm tra hỏi đi hỏi lại sáu thì mà sách đang dạy.

Bài này đi theo sách Tiếng Anh 6–9 Global Success: thì nào học ở lớp nào, Unit nào, công thức, dấu hiệu, và những cặp thì hay bị nhầm.

Thì nào học ở lớp nào

Vài thì đã xuất hiện từ tiểu học dưới dạng mẫu câu: hiện tại đơn từ lớp 3, quá khứ đơn ở lớp 5 (Unit 10), tương lai với be going to và will ở lớp 5 (Unit 20). Lên THCS chúng được dạy lại thành quy tắc.

Công thức và dấu hiệu nhận biết

Mỗi thì một dòng: dạng khẳng định, khi nào dùng, và những từ trong câu báo hiệu nó.

Phủ định và câu hỏi đi theo trợ động từ của từng thì: do/does với hiện tại đơn, did với quá khứ đơn, am/is/are hoặc was/were với các thì tiếp diễn, have/has với hiện tại hoàn thành. Có trợ động từ rồi thì động từ chính trở về nguyên mẫu: She doesn't go, không phải "she doesn't goes".

Hiện tại đơn hay hiện tại tiếp diễn

Câu hỏi để phân biệt: việc này là thói quen, hay đang diễn ra ngay lúc nói? I walk to school là thói quen hằng ngày; I am walking to school là lúc đang trên đường.

Một số động từ chỉ trạng thái như know, like, want, need, believe, understand hầu như không dùng ở dạng tiếp diễn. Nói I know the answer, không nói "I am knowing the answer". Các trường hợp ngoại lệ, khi động từ trạng thái mang nghĩa hành động, để tới lớp 11 Unit 3 mới học.

Quá khứ đơn hay hiện tại hoàn thành

Có mốc thời gian đã kết thúc (yesterday, last year, in 2020, two days ago) thì dùng quá khứ đơn. Không nói lúc nào, hoặc việc kéo dài tới bây giờ (since, for, so far), thì dùng hiện tại hoàn thành.

I saw that film last week (có mốc last week) nhưng I have seen that film twice (không có mốc, nói về trải nghiệm). She has lived here since 2020 (vẫn đang sống ở đây).

Lỗi điển hình: "I have visited Hue last summer". Câu có last summer nên phải là I visited Hue last summer.

Quá khứ đơn và quá khứ tiếp diễn trong cùng một câu

Việc dài đang diễn ra dùng quá khứ tiếp diễn, việc ngắn cắt ngang dùng quá khứ đơn: I was doing my homework when the phone rang.

Với while, hai việc dài diễn ra song song đều dùng tiếp diễn: While Mum was cooking, Dad was reading. Lớp 10 học lại đúng cặp này ở Unit 4, qua when và while.

Will hay be going to

Will dùng cho quyết định ngay lúc nói và dự đoán theo ý kiến. Be going to dùng cho kế hoạch đã định từ trước và dự đoán có dấu hiệu trước mắt.

The phone is ringing. I'll get it. (vừa quyết định) nhưng I'm going to visit my grandparents this weekend. I bought the tickets yesterday. (đã lên kế hoạch). Look at those clouds. It's going to rain. (có dấu hiệu)

Sách đặt cặp này làm trọng tâm ở lớp 10 Unit 2, nhưng đề THCS đã hỏi cả hai từ sớm, vì be going to xuất hiện từ lớp 5.

Luyện thì thế nào cho nhớ

Một thì chỉ thật sự "vào" khi em gặp nó nhiều lần trong câu thật, cách nhau vài ngày. Làm hai mươi câu trong một tối rồi để một tuần không đụng tới thì nhớ kém hơn năm câu mỗi tối trong năm tối.

Khi làm sai, đọc lời giải để biết mình sai vì chọn nhầm thì hay vì chia sai động từ trong đúng thì. Hai lỗi ấy cần hai cách sửa khác nhau: một cái là đọc lại dấu hiệu, một cái là ôn lại dạng động từ.

Trên StudyAI, mỗi câu sai được gắn tên dạng lỗi bằng tiếng Việt, ví dụ "thì quá khứ đơn" hay "hòa hợp chủ ngữ – động từ", và các lỗi được đếm dồn theo thời gian. Giáo viên và phụ huynh nhìn thấy em hay vấp thì nào, thay vì chỉ thấy một dãy điểm.